औद्यौगिक कचराः भाग तीन (औद्योगिक प्रक्रिया व त्यातून तयार होणारा कचरा)

औद्योगिक कचरा व त्याची तोंडओळख मागील भागांत झाली. या भागापासून आपण वेगळाल्या औद्योगिक प्रक्रिया व त्यांमधून तयार होणारा कचरा याचं वर्गीकरण पाहूया.

प्रशासकीय सोयीसाठी प्रत्येक प्रक्रियेला सरकारने क्रमांक दिले आहेत व त्या प्रक्रियेतून तयार होणार्‍या कचर्‍यास उपक्रमांक दिलेले आहेत. 

१. खनिज तेल प्रक्रियाः 

१.१ रिअॅक्टरमधे शिल्लक रहाणारा कचरा

१.२ डांबराचे अवशेष 

१.३ तेलकट अवशेष

१.४ जैविक अवशेष 

१.५  अल्कधर्मी पदार्थातून धुतल्यावर पेट्रोलीअम पदार्थाचे शिल्लक अवशेष 

१.६ वाया गेलेले उत्प्रेरक (catalyst) व इतर पदार्थ

१.७ खराब पाण्याची प्रक्रिया केल्यावर त्यातून निघणारे तेल 

२. खनिज तेल व नैसर्गिक वायू निर्मिती

२.१ जमिनीत खोदकाम केल्यावर तयार होणारा मातीव्यतिरिक्तचा कचरा

२.२ तेलकट गाळ

२.३ ड्रिलींग केल्यानंतर निघणारी तेलकट माती. 

३. खनिज तेल साठवण करणार्‍या टाक्यांची स्वच्छता

३.१ तेलकट गाळ, कार्गोमधे साचलेला गाळ, टाक्या धुतल्यावर शिल्लक राहणारे पाणी

३.२ रसायनयुक्त गाळ, व कार्गोमधील गाळ 

३.३ तेलकट गाळ व तेलकट फिल्टर्स 

३.४ बोटींमधील तेलकट पाणी

४. खनिजतेल गाळण्याची प्रक्रिया/ वापरलेले तूल गाळण्याची प्रक्रिया/ वाया गेलेल्या तेलाचे पुनःचक्रीकरण 

४.१ तेलकट गाळ 

४.२ वाया गेलेले अुत्प्रेरक

४.३ पाण्यात वा मातीत मिसळलेले खनिज तेल (slop oil) 

४.४ जैविक गाळ 

४.५ वाया गेलेले मातकट तेल 

५. मिनरल आॅईल वा कृत्रिम तेल वंगणाप्रमाणे वापरून काम करणारी हायड्रोलिक यंत्रे 

५.१ वाया गेलेले तेल

५.२ कचरा असलेले तेल 

५.३ वाया गेलेले तेल (एखादा पदार्थ कापण्यासाठी वंगण म्हणून वापरलेले व नंतर काहीएक उपयोग नसलेले तेल)

६. दुय्यम निर्मिती व/किंवा जस्ताचा (zinc) औद्योगिक वापर करणार्‍या प्रक्रिया 

६.१ झिंक सल्फेट प्रक्रियेत तयार झालेले गाळाचे अवशेष 

६.२ जस्ताची धूळ/राख

६.३ जस्त प्रक्रियेतील इतर कचरा

६.४ फ्लू गॅस 

७. जस्त, लोह, ताम्र व शिसं यांची निर्मिती 

७.१ भाजण्याच्या प्रक्रियेतील फ्लू गॅस 

७.२ प्रक्रियेतील गाळसाळ 

७.३ अर्सेनिक असलेला गाळ 

७.४ लोहाव्यतिरिक्तचे धातू असलेला गाळ 

७.५ वायुशुद्धीकरण यंत्रातील (scrubber) गाळ 

८. ताम्र दुय्यम निर्मिती

८.१ वाया गेलेला जलविद्युत विद्राव्य द्रव (electrolyte) 

८.२ गाळण्याच्या प्रक्रियेतील कचरा

८.३ फ्लू गॅसची धूळ 

९. शिसे दुय्यम निर्मिती 

९.१ शिसे असणारा गाळ 

९.२ शिसे असलेली राख 

९.३ बॅटरीचा कचरा 

१०. कॅडमिअम व अर्सेनिक रसायनांचा वापर करणारी प्रक्रिया

१०.१ कॅडमिअम व अर्सेनिक असणारा गाळ. 

या भागात १० औद्योगिक प्रक्रियांमधून कोणत्या प्रकारचा कचरा होतो ते आपण पाहिले, पुढील दोन भागांत शिल्लकचे प्रकार आपण पाहूया... 

(क्रमशः)